Kwas moczowy to produkt przemiany materii, który w określonym stężeniu jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Gdy jednak jego poziom we krwi przekracza dopuszczalne normy, może świadczyć o podwyższonym ryzyku wielu poważnych schorzeń, takich jak dna moczanowa czy choroby układu sercowo-naczyniowego (1). Czym zatem jest kwas moczowy? Jakie są jego normy?
Kwas moczowy – definicja
Warto wiedzieć, że kwas moczowy to końcowy produkt przemiany związków azotowych wchodzących w skład kwasów nukleinowych (DNA i RNA). Są one dostarczane do organizmu zarówno z pożywieniem (mięso, podroby, owoce morza, rośliny strączkowe), jak i są produkowane endogennie przez organizm człowieka. Sam kwas moczowy powstaje głównie w wątrobie, a następnie trafia do krwiobiegu. W warunkach prawidłowych, czyli fizjologicznych, jest wydalany przez nerki z moczem (ok. 70%) oraz w mniejszym stopniu przez jelita wraz z kałem (ok. 30%).
Co ciekawe, u ludzi kwas moczowy pełni również funkcję antyoksydacyjną, neutralizuje wolne rodniki i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Jednocześnie, gdy jego stężenie przekracza normę, zaczyna działać szkodliwie, gdyż krystalizuje się w tkankach i stawach, powodując stan zapalny i uszkodzenia (1, 2).
Objawy i przyczyny podwyższonego kwasu moczowego
Stan, w którym stężenie kwasu moczowego we krwi przekracza wartości uznane za fizjologiczne, określa się mianem hiperurykemii. Przez wiele lat może ona przebiegać całkowicie bezobjawowo, a jej wykrycie jest możliwe jedynie na podstawie badań laboratoryjnych (2).
Najczęstsze przyczyny podwyższonego poziomu kwasu moczowego to m.in.:
- nadużywanie alkoholu,
- otyłość i zaburzenia metaboliczne takie jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe,
- choroby nerek,
- odwodnienie,
- nadmierne spożycie produktów bogatych w puryny np. czerwonego mięsa, podrobów, wędlin, owoców morza, a także fruktozy i napojów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym (1, 3).
Dodatkowo na stężenie kwasu moczowego we krwi wpływ może mieć również stosowanie niektórych leków, m.in. diuretyków tiazydowych, a także inne, rzadsze schorzenia hematologiczne i onkologiczne oraz wrodzone zaburzenia enzymatyczne (np. zespół Lesch-Nyhana) (1, 2).
Objawy, które mogą sugerować hiperurykemię, obejmują ostry, napadowy ból stawów (zwłaszcza stawu śródstopno-paliczkowego palucha), obrzęk, zaczerwienienie i uczucie gorąca w okolicy zajętego stawu. Mogą również pojawić się dolegliwości ze strony układu moczowego – ból w okolicy lędźwiowej czy kolka nerkowa związana z kamicą (3, 4).
Normy stężenia kwasu moczowego
Stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi zależy od płci i wieku. Mężczyźni mają naturalnie wyższy poziom tego związku niż kobiety, co wynika m.in. z działania hormonów. Co więcej, u dzieci normy są niższe niż u dorosłych, ze względu na mniejszą masę tkanki mięśniowej i inny metabolizm zasad purynowych (1, 3).
| Grupa | Norma (mg/dl) | Norma (µmol/l) | Hiperurykemia (wysoki kwas moczowy) |
| Mężczyźni | 3,4–7,0 mg/dl | 300–360 µmol/l | > 7,0 mg/dl |
| Kobiety | 2,4–5,7 mg/dl | 240–300 µmol/l | > 5,7 mg/dl |
| Dzieci | 2,0–5,5 mg/dl | 210–240 µmol/l | > 5,5 mg/dl |
Warto podkreślić, że przekroczenie powyższych wartości nie musi oznaczać choroby, jednak wymaga konsultacji lekarskiej i poszerzenia diagnostyki. Przy przewlekle podwyższonym stężeniu kwasu moczowego istotne jest monitorowanie stanu zdrowia pod kątem dwóch najczęstszych powikłań:
- Dna moczanowa – choroba polegająca na odkładaniu się kryształów moczanu sodu w stawach i tkankach miękkich. Jej efektem są nawracające, bardzo bolesne napady zapalenia i uszkodzenia stawów oraz narządów wewnętrznych.
- Kamica nerkowa – podwyższone stężenie kwasu moczowego sprzyja powstawaniu złogów moczanowych w nerkach, które mogą wywoływać kolkę nerkową, a w konsekwencji prowadzić do uszkodzenia miąższu nerkowego (2, 3, 4).
Kwas moczowy – badanie
Oznaczenie stężenia kwasu moczowego polega na pobraniu krwi żylnej na czczo, co najmniej 8–12 godzin od ostatniego posiłku. Dzień przed badaniem warto unikać alkoholu. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić także dobową zbiórkę moczu pozwalającą ocenić wydalanie kwasu moczowego przez nerki (2, 4).
Kiedy warto wykonać badanie kwasu moczowego?
Badanie stężenia kwasu moczowego warto rozważyć, gdy:
- zauważalne jest pojawianie się bólu, obrzęku lub zaczerwienienia stawów, w tym przede wszystkim stawu palucha, stawu skokowego lub kolanowego,
- wysypują cukrzyca, otyłość lub choroby układu krążenia,
- zdiagnozowano kamicę nerkowa lub inne choroby nerek,
- stosowane są leki mogące zaburzać metabolizm kwasu moczowego (diuretyki, niska, ale regularna dawka aspiryny),
- występuje dodatni wywiad rodzinny w kierunku dny moczanowej lub hiperurykemii (4).
Warto wiedzieć, że w ramach profilaktyki zdrowotnej, raz na rok, każda osoba po 40. roku życia powinna wykonywać pełne badania moczu i krwi, w tym także badanie stężenia kwasu moczowego. Jest to tym bardziej istotne, jeśli występują czynniki wspomniane wyżej.
W przypadku nieprawidłowego wyniku (podwyższony kwas moczowy) w pierwszej kolejności należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub lekarza rodzinnego, który oceni całokształt wyników i zdecyduje o ewentualnym skierowaniu do specjalisty i pogłębieniu diagnostyki.
Co obniża wysoki poziom kwasu moczowego?
Postępowanie przy podwyższonym stężeniu kwasu moczowego powinno być zawsze ustalone z lekarzem. Obejmuje ono przede wszystkim modyfikację stylu życia, a w uzasadnionych przypadkach także farmakoterapię (3, 4, 5).
Dokonując zmian stylu życia należy zwrócić uwagę na dietę. Zaleca się ograniczenie produktów bogatych w puryny, czyli czerwonego mięsa, podrobów, wędlin i owoców morza. Należy zmniejszyć lub wyeliminować spożycie napojów słodzonych fruktozą i alkoholu. Nie mniej istotne jest odpowiednie nawodnienie i utrzymanie wysokiej podaży płynów (ok. 2–3 litrów dziennie). Gdy towarzyszy nam otyłość, zaleca się redukcję nadmiernej masy ciała. Ponadto wskazana jest regularna, umiarkowana aktywność fizyczna, dopasowana do stanu zdrowia i możliwości pacjenta (6).
Dodatkowo warto rozważyć wsparcie układu moczowego lekiem takim jak Urosept®. Może być on stosowany do codziennej profilaktyki i ma wielokierunkowe działanie, m.in. przeciwbakteryjne, moczopędne i przeciwzapalne. Urosept® zalecany jest m.in. przy stanach zapalnych pęcherza moczowego oraz w kamicy nerkowej (7).
Podwyższony poziom kwasu moczowego to stan, który przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów. Z kolei nieleczona hiperurykemia może prowadzić do dny moczanowej, kamicy nerkowej, przewlekłych chorób nerek, a także zwiększać ryzyko nadciśnienia tętniczego i chorób sercowo-naczyniowych. Kluczem do ochrony zdrowia jest profilaktyka, czyli regularne badania, zdrowa dieta, odpowiednie nawodnienie i aktywny styl życia. W razie nieprawidłowego wyniku warto skonsultować się z lekarzem. Im wcześniejsza diagnoza, tym większe szanse na uniknięcie poważnych powikłań.
Bibliografia:
1.K. Kapturkiewicz, Kwas moczowy, Medycyna Praktyczna. Dostęp online 13.05.2026.
2. Solnica B. i wsp. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Edra Urban & Partner, 2022.
3. ODM Gdynia. Kwas moczowy – badanie, normy, wskazania. 2025. Dostęp online 13.05.2026.
4. Zimmermann-Górska I. i wsp. Dna moczanowa. Medycyna Praktyczna 2017. Dostęp online 13.05.2026.
5. Prejbisz A., Dobrowolski P. Hiperurykemia: kiedy i jak ją leczyć? Puls Medycyny 2021. Dostęp online 13.05.2026.
6. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Hiperurykemia i dna moczanowa – zalecenia i jadłospis. Dostęp online 13.05.2026.
7. Urosept®.pl, informacje dostępne na stronie producenta, dostęp online 13.05.2026.